Trójkąty i twierdzenie Pitagorasa
Twierdzenie Pitagorasa przyda Ci się w prawie każdym zadaniu z geometrii: w czworokątach, w okręgach, w bryłach i w układzie współrzędnych. Tu ćwiczysz je porządnie, poznajesz dwa trójkąty „z ekierki” i uczysz się po samych długościach boków poznać, czy trójkąt jest ostrokątny, prostokątny czy rozwartokątny.
Dział VIII: Planimetria. Matura podstawowa i rozszerzona. Około 45 minut, 3 przykłady i 9 zadań z rozwiązaniami. Aktualizacja: .
Po tym poradniku:
- liczysz brakujący bok trójkąta prostokątnego z twierdzenia Pitagorasa
- korzystasz z trójkątów o kątach oraz bez długich rachunków
- po długościach boków rozpoznajesz trójkąt ostrokątny, prostokątny i rozwartokątny
- wiesz, że naprzeciw większego kąta leży dłuższy bok, i porządkujesz boki według kątów
Twierdzenie Pitagorasa
W trójkącie prostokątnym boki przy kącie prostym to przyprostokątne, a bok naprzeciw kąta prostego to przeciwprostokątna. Przeciwprostokątna jest zawsze najdłuższym bokiem.
Twierdzenie Pitagorasa mówi, że suma kwadratów przyprostokątnych jest równa kwadratowi przeciwprostokątnej.
W zadaniach są dwie sytuacje:
- szukasz przeciwprostokątnej: dodajesz kwadraty, ;
- szukasz przyprostokątnej: odejmujesz, .
Wynik zwykle jest pierwiastkiem. Upraszczaj go, wyciągając kwadrat przed pierwiastek: .
Przykład Przyprostokątna z przeciwprostokątnej
Przeciwprostokątna trójkąta prostokątnego ma długość , a jedna z przyprostokątnych ma długość . Oblicz długość drugiej przyprostokątnej.
Szukasz przyprostokątnej, więc odejmujesz: .
Sprawdzenie sensu: , czyli mniej niż . Przyprostokątna jest krótsza od przeciwprostokątnej, tak jak powinna.
Zadanie 1
1 pktPrzyprostokątne trójkąta prostokątnego mają długości i . Oblicz długość przeciwprostokątnej. Wynik zapisz w najprostszej postaci (pierwiastek wpisz jako sqrt).
Odpowiedź i rozwiązanie, zadanie 1
Rozwiązanie
Zadanie 2
1 pktPrzeciwprostokątna trójkąta prostokątnego ma długość , a jedna z przyprostokątnych ma długość . Druga przyprostokątna ma długość:
- A.
- B.
- C.
- D.
Odpowiedź i rozwiązanie, zadanie 2
Rozwiązanie
Skąd biorą się błędne odpowiedzi
- BTo . Kwadraty zostały dodane, a szukasz przyprostokątnej, więc trzeba je odjąć. Wynik jest dłuższy od przeciwprostokątnej.
- CTo . Twierdzenie Pitagorasa działa na kwadratach długości, nie na samych długościach.
- DTo . Pod pierwiastkiem mają być kwadraty: .
Pitagoras działa też w figurach, które same nie są trójkątami prostokątnymi. Trzeba tylko taki trójkąt w nich znaleźć. W trójkącie równoramiennym robi to wysokość opuszczona na podstawę: trafia w środek podstawy i dzieli trójkąt na dwa przystające trójkąty prostokątne.
Zadanie 3
2 pktTrójkąt równoramienny ma podstawę długości i ramiona długości . Oblicz wysokość opuszczoną na podstawę i pole tego trójkąta.
Odpowiedź i rozwiązanie, zadanie 3
Odpowiedź:
Rozwiązanie
Wysokość trafia w środek podstawy, więc . W trójkącie prostokątnym przeciwprostokątną jest ramię .
Przykład Bok z niewiadomą: Pitagoras jako równanie
Jedna przyprostokątna trójkąta prostokątnego ma długość , a druga jest o krótsza od przeciwprostokątnej. Oblicz długości boków tego trójkąta.
Oznacz drugą przyprostokątną . Przeciwprostokątna to wtedy .
Komentarz:Niewiadomą bierzesz tak, żeby pozostałe boki dało się przez nią zapisać.- Komentarz:Kwadrat sumy ze wzoru skróconego mnożenia: .
Typowy błąd
Źle:Co poszło nie tak:to nie . Zgubiony wyraz daje sprzeczność, choć trójkąt istnieje. się redukuje: , więc , a przeciwprostokątna to .
Boki: , , . Sprawdzenie: .
Zadanie 4
3 pktJedna przyprostokątna trójkąta prostokątnego jest o dłuższa od drugiej, a przeciwprostokątna ma długość . Oblicz długość krótszej przyprostokątnej oraz wysokość tego trójkąta opuszczoną na przeciwprostokątną.
Odpowiedź i rozwiązanie, zadanie 4
Odpowiedź:
- krótsza przyprostokątna::
- wysokość na przeciwprostokątną::
Rozwiązanie
, czyli , więc .
, albo . Długość jest dodatnia, więc przyprostokątne to i .
Pole na dwa sposoby: i . Stąd , .
Trójkąty z ekierki
Dwa trójkąty prostokątne pojawiają się tak często, że warto znać ich boki na pamięć. To te same trójkąty, co w szkolnych ekierkach.
Kąty (połowa kwadratu przeciętego przekątną). Przyprostokątne są równe, oznacz je . Z Pitagorasa , więc przeciwprostokątna to . To zarazem przekątna kwadratu o boku .
Kąty (połowa trójkąta równobocznego przeciętego wysokością). Jeśli trójkąt równoboczny ma bok , to wysokość tnie podstawę na dwa odcinki . Stąd:
- przeciwprostokątna: ;
- krótsza przyprostokątna, naprzeciw kąta : , czyli połowa przeciwprostokątnej;
- dłuższa przyprostokątna, naprzeciw kąta : .
Zadanie 5
2 pktW trójkącie prostokątnym jeden z kątów ostrych ma miarę , a przeciwprostokątna ma długość . Oblicz długości obu przyprostokątnych.
Odpowiedź i rozwiązanie, zadanie 5
Odpowiedź:
- krótsza przyprostokątna::
- dłuższa przyprostokątna::
Rozwiązanie
Przeciwprostokątna , więc . To krótsza przyprostokątna, naprzeciw kąta .
Dłuższa przyprostokątna: .
Sprawdzenie z Pitagorasa: .
Zadanie 6
1 pktPrzekątna kwadratu ma długość . Pole tego kwadratu jest równe:
- A.
- B.
- C.
- D.
Odpowiedź i rozwiązanie, zadanie 6
Rozwiązanie
Przekątna kwadratu o boku ma długość , więc i .
. Krócej: .
Skąd biorą się błędne odpowiedzi
- BTo : przekątna potraktowana jak bok. Bok kwadratu jest krótszy od przekątnej razy.
- CTu przekątna została pomnożona przez , a nie podzielona: i . Bok jest krótszy od przekątnej, więc dzielisz.
- DTak wychodzi z . Przekątna to , a nie .
Wolisz sprawdzać od razu? W kursie te same zadania oceniają się same, a przy błędnej odpowiedzi widzisz, co poszło nie tak. Przećwicz ten rozdział w kursie, za darmo
Ostrokątny, prostokątny czy rozwartokątny
Twierdzenie odwrotne do twierdzenia Pitagorasa: jeśli boki trójkąta spełniają , to kąt naprzeciw boku jest prosty.
Da się pójść dalej. Weź najdłuższy bok i porównaj z sumą kwadratów dwóch pozostałych boków:
Intuicja: trzymasz boki i i otwierasz kąt między nimi jak nożyczki. Im szerzej, tym dłuższy trzeci bok. Przy kącie prostym jest równe dokładnie . Kąt mniejszy daje krótszy bok, a kąt większy daje dłuższy bok.
Przykład Jaki to trójkąt?
Trójkąt ma boki długości , i . Czy jest ostrokątny, prostokątny, czy rozwartokątny?
Najdłuższy bok to . Tylko przy nim może leżeć kąt prosty albo rozwarty.
, więc kąt naprzeciw boku jest rozwarty. Trójkąt jest rozwartokątny.
Zadanie 7
2 pktOceń prawdziwość zdań.
Oceń każde zdanie: prawda (P) czy fałsz (F)?
- Trójkąt o bokach , , jest prostokątny.
- Trójkąt o bokach , , jest rozwartokątny.
- Trójkąt o bokach , , jest prostokątny.
- Trójkąt o bokach , , jest ostrokątny.
Odpowiedź i rozwiązanie, zadanie 7
Odpowiedź:
- Trójkąt o bokach , , jest prostokątny.: P (prawda)
- Trójkąt o bokach , , jest rozwartokątny.: F (fałsz)
- Trójkąt o bokach , , jest prostokątny.: P (prawda)
- Trójkąt o bokach , , jest ostrokątny.: F (fałsz)
Rozwiązanie
W każdym trójkącie porównujesz kwadrat najdłuższego boku z sumą kwadratów dwóch pozostałych.
(prostokątny), (ostrokątny), (prostokątny), (rozwartokątny).
Zadanie 8
1 pktBoki trójkąta mają długości , i , przy czym jest najdłuższym bokiem. Dla jakiego ten trójkąt jest prostokątny? (pierwiastek wpisz jako sqrt)
Odpowiedź i rozwiązanie, zadanie 8
Rozwiązanie
jest najdłuższy, więc to przeciwprostokątna: .
. Liczba nie ma dzielnika, który jest kwadratem, więc to już najprostsza postać.
Naprzeciw większego kąta dłuższy bok
W każdym trójkącie naprzeciw większego kąta leży dłuższy bok. Działa to też w drugą stronę: naprzeciw dłuższego boku leży większy kąt. Równym kątom odpowiadają równe boki (to trójkąt równoramienny).
Wniosek: najdłuższy bok leży naprzeciw największego kąta. W trójkącie prostokątnym to przeciwprostokątna, a w rozwartokątnym bok naprzeciw kąta rozwartego.
Przesuń wierzchołek i obserwuj, który kąt jest największy i który bok jest wtedy najdłuższy.
kąt przy A: 60°, kąt przy B: 41°, kąt przy C: 79°
Zadanie 9
1 pktW trójkącie kąt przy wierzchołku ma miarę , a kąt przy wierzchołku ma miarę . Boki tego trójkąta, uporządkowane od najkrótszego do najdłuższego, to:
- A.
- B.
- C.
- D.
Odpowiedź i rozwiązanie, zadanie 9
Rozwiązanie
Trzeci kąt: .
Bok naprzeciw wierzchołka to bok, który go nie zawiera: naprzeciw leży , naprzeciw leży , naprzeciw leży .
Kąty , więc .
Skąd biorą się błędne odpowiedzi
- BKolejność odwrócona. Naprzeciw większego kąta leży dłuższy bok, więc bok naprzeciw kąta jest najdłuższy.
- CTak byłoby, gdyby największy był kąt przy . Ale , a to mniej niż .
- DBok leży naprzeciw najmniejszego kąta ( przy ), więc jest najkrótszy. Taka kolejność wyszłaby, gdyby najmniejszy był kąt przy , a on ma .
Ściąga: najważniejsze wzory
Przepisz ją do zeszytu. Przepisywanie też uczy.
- twierdzenie Pitagorasa; c leży naprzeciw kąta prostego
- szukasz przyprostokątnej: odejmujesz
- trójkąt 45°, 45°, 90° (przekątna kwadratu to a√2)
- trójkąt 30°, 60°, 90°; a leży naprzeciw kąta 30°
- c najdłuższy: mniej to ostrokątny, równo to prostokątny, więcej to rozwartokątny
- naprzeciw większego kąta leży dłuższy bok